El Rexonalismo Astur (don Ramón Argüelles)

"Mientres cuatro siglo Asturies foi gobemada por un organismu integráu por representantes designaos polos conceyos;

federaciones estos, de la mesma, de les villes a asamblees populares

amestaes por afinidá d'intereses. Yeren la villa y el conceyu entestaos

nun organismu de superior categoría: la famosa Xunta Xeneral

del Principáu d'Asturies. El Conceyu constituíase

con representantes d´elección popular y la fórmula electoral

yera: un vecín, un votu. Con una particularidá notable: la muyer, n'ausencia de la cabeza de familia,

adquiria los derechos electorales

del home. Esistia, poro, una célula politica democrática

representada pola villa; la Xunta Xeneral yera un organismu de tipu corporative.

Aquella Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies tenia facultaes

amplisimes. Vamos Recordar que exigi. So xuramentu, a los

Gobernadores, el respetu de los privilexos y fueros de la rexón, qu'alcordaba la construccion

d'Obres Publiques, que negociaba

empréstitos, qu'imponía impuestos, que declaraba la guerra.

Testigu tan insigne como ye´l Conde de Toreno maraviáse al

sosprender a los representantes de la Xunta axuntaos n'Uviéu, en

Mayu de 1808, pa declarar la guerra a Napoleón; afalaos

los rectores pola elocuencia de Florez Estrada que, con indignación

patriótica remontaron contra la orde de Murat esixendo sumisión

incondicional a Jose Bonaparte.

Les Xuntes Oenerales realizaron nel pasáu un llabor nobiIisima

D´emancipación politica de la rexón; mientres les Diputaciones Provinciales, que les sustitúin, indolentes, inanimaes, son

yá un debil asonsañu d'aquella famosa Asamblea que con tantu tesón

defendiera, mientres dellos sieglos, los fueros y privilexos

de la rexón contra les usurpaciones de los monarques castellanos o

de los aristocratas rapaces. Cuando les Diputaciones Provinciales

cabecien indolentes el espiritu Iibre del ástur abellugose nel conceyu

o na villa, que s'acoraza y conserva a través del tiempu y

que, entá güei, nos conceyos del interior, continua inspirando l'axatáu y

primitivu colectivismu de pastores y vaqueiros d'alzada.

Pero'l rexonalismu ástur ta muerlo y ningún sentimientu típicu

añera yá na alma popular. Foi suliciente un sieglu de actuacion

de les Diputaciones Provinciales pa sepultalu per siempres nel pasáu. Del bable y de el costumes típiques solo queda de pies

una vaga alcordanza que desatierren decadentes poetes

rexonales. Espiritualrnente, el llazu rexonal distendióse de tal

manera-nin arte, nin cultura, nin poesia, nin llingua vernacula-que´l rexonalismu ástur, como sentimientu popular, nin esiste, nin ye cenciello que pueda alicar jamas. Queda, eso si, el nuesu fondu amor a la tierra en que nacimos. Pero l'asturianu contempla´l panorama nacional y talaya el mundu. Va nun ye un home pueblerín

esclavizáu pola tradicion o´l prexuiciu. Ye un

espiritu llibre, abiertu a toles corrientes humanistes, emancipadores

y universales.

Por eso na nuesa rexón contémplense con indiferencia, o carroneria, o

indignación, los biltos nacionalistes que ximielguen a España, cola so

remortina de fechos diferenciales, de llingües vernaculas, de fonétiques,

[hastade numismaticas rexonales] al alvertir

L´odiu soterrániu que les anima: asi cuando se fai olicial l'usu de les llingües o dialectos rexonales pa crear, ello ye

que dos categorias de ciudadanos: los qu'escriben y falen correchamente les

llingües vernaculas y los que nun tuvieron tiempu o

voluntá p'apoderales; asi cuando s'afaya'l fin utilitariu

y monstruosu que les anima: la rexón pa los rexonalistes

y la nacion pa les rexones, ye decir, una España enteca y claudicante, énte

unes rexones privilexaes, riques y espolletes."

pps. 44-46

Regionalismo Económico Asturiano , 1934